جنگهای تن به تن و حمله های گروهی تا ظهر در بدر ادامه داشت و آتش جنگ با فرار قریش و اسیر شدن عده ای از آنان رو به خاموشی می رفت و پیامبر پس از نماز عصر از بیابان بدر بیرون آمد ، در این هنگام زمزمه اختلاف در نحوه تقسم غنائم جنگی در بین یاران پیامبر شنیده شد و هر گروه از سربازان و فرمانده هان ادعای حقوقی بالاتر از دیگری را داشت ، اما قانون عدل و انصاف ایجاب می کرد که همه ارتش بطور یکسان سهم داشته باشند چرا که هیچ واحدی بدون تلاش دیگری نمی توانست در نبرد پیشرفت کند ، پیامبر هم در میان راه غنائم را بطور یکسان تقسیم کرد و برای خانواده کشته شدگان ، سهمی جدا در نظر گرفت .
در باره اسیران هم تصمیم بر آن شد که سیران با سواد هر یک به ده نفر سواد خواندن و نوشتن را بیاموزند تا آزاد شوند و اسیران بی سواد با پرداخت مبلغی از چهار هزار درهم تا هزار درهم ، و فقرا هم بدون پرداخت " فدیه " آزاد گردند .
از آنجا که پیامبر اسلام پیامبر رحمت و مرحمت بود به دستور ایشان از ریختن خون دو گروه جلوگیری به عمل آمد ، یکی دسته ای که در مکه به مسلمانان نیکی کرده و آنها را حمایت نموده بودند مانند " ابوالبختری " که در شکستن محاصره اقتصادی کمک بسزایی کرده بود و گروه دیگر کسانی بودند که به اجبار از مکه بیرون آمده بودند و از صمیم قلب خواهان اسلام و پیامبر بودند مانند : اکثر بنی هاشم که " عباس " عموی پیامبر ، یکی از آنان بود . ( وی به خاطر مصالح اسلام و کمک مخفیانه به برادرزاده اش ایمان خود را پنهان کرده بود و از این طریق پیامبر را از نقشه های شوم قریش آگاه می ساخت ، چنانکه در جنگ احد نیز این کار را انجام داد. )
جنگ بدر به پایان رسید و چهارده شهید مسلمان در گوشه رزمگاه به خاک سپرده شدند و قریش با دادن هفتاد کشته و هفتاد اسیر ، پا به فرار گذاردند و به دستور پیامبر اجساد مشرکان در چاهی قرار گرفت و پیامبر یک به یک اسامی آنان را صدا می زد و می فرمود : " " عتبه ، شبیه ، امیه ، ابوجهل ، و ... " آیا آنچه را که پروردگار شما وعده داده بود حق و پا بر جا یافتید ؟ من آنچه را که پروردگارم وعده داده بود حق و حقیقت یافتم . در این موقع گروهی از مسلمانان به پیامبر گفتند : آیا کسانی که مرده اند را صدا می زنید ؟ و فرمود : " شماها از آنان شنواتر نیستید آنان قادر به جواب نیستند .
" اسود محزونی " که مرد تند خویی بود ، پیمان شومی با قریشیان بست ، که در آن قرار شد خود را به حوض آبی که سپاه اسلام کنار آن مستقر هستند رسانیده ، یا از آن بخورد یا آنرا ویران کند و یا کشته شود !
نبرد تن به تن با کشته شدن " اسود " به دست " حمزه " آغاز شد . ( رسم دیرینه اعراب در جنگ این بود که حمله با نبرد تن به تن آغاز شود )
پس از آن کشته شدن " اسود محزونی " سه نفر از دلاوران قریش به نامهای " عتبه " و برادرش " شیبه " و فرزندش " ولید " که هر سه غرق در سلاح بودند ، در وسط میدان ، غرش کنان هم رزم طلبیدند . سه جوان رشید از انصار از صف مسلمانان بیرون آمدند ( " عوف و معوذ و عبدالله رواحه " ) . " عتبه " معترضانه داد زد : " محمد " کسانی هم شان ما بفرست .
پیامبر رو به " عبیده " و " حمزه " و " علی " کرد و فرمود : برخیزید .
هرسه دلاور با سر و صورت پوشیده روانه رزم شدند و " عتبه " هم آنان را پذیرفت و گفت هم شان ما هستید . در این نبرد ، طرف " حمزه " " شیبه " و هماورد " عبیده " " عتبه " بود و " علی " پس از کشتن " ولید " ، با " حمزه " به سوی " عتبه " رفتند و او را از پای در آوردند . اکنون حمله عمومی آغاز شد .
مسلمانان به دستور پیامبر از حمله عمومی خودداری کردند و با تیراندازی مانع پیشروی دشمن شدند . در این میان ، اتفاقات گوناگونی، مثل بوسیدن سینه پیامبر توسط " سواد " ( ، که به بهانه تلافی ضربه چوبی که پیامبر در صف مسلمانان به وی زده بود ، و یا سوال "عمیر حمام " ، که در راستای شهادت ، از پیامبر سوال نمود ، که فاصله او تا بهشت چقدر است ؟ و ایشان فرموده بود : " به اندازه نبردبا سران کفر " . و او با دلی مملو از ایمان به نبرد مشغول شد ) باعث شد ، پیامبر مشتی خاک برداشته و به سوی قریش بریزد و سپس دستور حمله عمومی را بدهد . او در این هنگام رو به قریش کرد و فرمود : " روهای شما دگرگون باد ! "
پیامبر با قلبی لبریز از ایمان در مقر فرماندهی ، روبه درگاه خداوند کرد و گفت : " بار پروردگارا اگر امروز این گروه ، کشته شوند دیگر کسی تو را روی زمین پرستش نخواهد نمود . " چیزی نگذشت آثار پیروزی در صف مسلمانان هویدا شد و دشمن کاملا مرعوب گشته ، پا به فرار گذاشت و مسلمانان ، که هم کشتن و هم شهادت را پلی برای رسیدن به سعادت ، می دانستند ، همچنان گستاخانه می جنگیدند و پیشروی می کردند .
قریش بر آن شد که به سوی " بدر " حرکت کند و در نقطه مرتفعی از بیابان ، پشت تپه ای فرود آید . باران شدیدی ، باریدن گرفت که راه رفتن را برای قریش سخت نمود و آنان را از پیشروی باز داشت ، اما باران درمنطقه " العدوه الدنیا " ( " العدوه الدنیا " منطقه پست و سرازیری در شمال سرزمین وسیع " بدر " که نقطه مقابل " العدوه القصوی " واقع در جنوب است ، می باشد ) که رسول گرامی در آنجا تمرکز داشت ، اثر سوئی نگذاشت .
با پیشنهاد یکی از افسران کار آزموده جنگی به نام " حباب " ، بنا شد کاروان در کنار آبی که به دشمن نزدیک است فرود آید تا خود و چهارپایان همیشه آب در اختیار داشته باشند و با پیشنهاد " سعد بن معاذ " قرار شد تا بر بلندی تپه ، سایبانی برای پیامبر بسازند تا سراسر میدان نبرد چشم انداز آن باشد و فرمان فرمانده کل قوا به وسیله افراد خاصی به افراد جزء برسد و از آن مهمتر اگر ارتش اسلام در این نبرد شکست خوردند و کشته شدند ، با عملیات تاخیری که دشمن را از پیشروی باز می دارد خود را به مدینه رسانیده و مسلمانانی را که از این اتفاق بی اطلاعند ، آگاه نموده تا پیامبر را کاملا حمایت کنند چرا که آنها بر پیمان خود پایبندند . پیامبر پس از دعادر حق او ، فرمان این کار را داد .
بامدادان روز هفتم رمضان سپاه قریش در نقطه ای از بدر متمرکز شدند و برای کسب اطلاعات از نیروی مسلمانان " عمیر بن وهب " که در امر تخمین ماهر بود را مامور کردند ، وی که سرتاسر بیابان را زیر پا گذاشته بود ، خبر مهیبی را آورد و گفت : گروهی را دیدم که جز شمشیر پناهگاهی ندارند ولی تا هر یک ، یکی از شما را نکشند ، کشته نخواهند شد ، در این صورت زندگی چه فایده ای خواهد داشت ؟ نمی بینید که خاموشند و حرف نمی زنند و تصمیم و اراده از چهره هایشان پیداست ، همچون افعی های کشنده زبان های خود را در اطراف دهان گردش می دهند ؟ سخنان این سرباز دلاور غوغایی در میان قریش بر پا نمود و ترس سرتاسر آنان را فرا گرفت و افرادی مانند " حکیم بن حزام " و " عتبه " که سرور قریش بود را بر آن داشت تا از جنگ با " محمد " صرف نظر کنند چرا که هدف حفظ اموال بود و جز کشته شدن " حضرمی " به دست مسلمانان خسارتی ندیده بودند ، ولی " ابو جهل " از " عتبه " و خطبه جذابش فوق العاده ناراحت شد و با تحریک کردن برادر " حضرمی " برای گرفتن خونبهای برادرش ، به او گفت که در بین قریش برای مرگ برادرش نوحه سرایی کند . وی نیز با نوحه و گریه خون غیرت را در عروق قریش به گردش درآورد و آنان بر نبرد مصمم شدند و حتی " عتبه " لباس جنگ بر تن کرد ، احساسات جای خرد و عقل را گرفت و مردانی که طرفدار صلح و آرامش بودند را پیشقدم در میدان نبرد ساخت .
از آنجا که اکثریت سربازان و یاران همراه پیامبر را جوانان انصار تشکیل می دادند و می دانیم که پیمان آنان با پیامبر یک پیمان دفاعی آنهم در مدینه بود و تعهد کرده بودند از شخص پیامبر مانند کسان خود حمایت کنند ، پس لازم شد که پیامبر با آنان وارد شورای نظامی شود . در این هنگام پیامبر برخاست و فرمود : " نظر شما در این باره چیست ؟ " در پاسخ به این سوال " ابوبکر " و " عمر " یک پاسخ دادند مبنی بر اینکه مصلحت نیست جنگ کنیم و به مدینه برگردیم . ولی " مقداد " برخاست و گفت که آنچه خدایت دستور می دهد انجام بده که ما با توئیم و هرگز مانند بنی اسرائیل ، سخنی که به موسی گفتند به شما نمی گوییم که " ای موسی تو و پروردگارت بروید جهاد کنید و ما در همین جا می نشینیم ! " ما می گوییم در پناه عنایات پروردگارت ، جهاد کن و ما در رکاب شما نبرد خواهیم کرد . پیامبر خوشحال شد و در حق او دعا نمود . چون این نظرات فردی بود ، پیامبر سوال خود را تکرار کرد . " سعد بن معاذ " انصاری برخاست و گفت گویا روی سخن شما با ماست ؟ پیامبر فرمود : آری . گفت : ای پیامبر خدا ما به تو ایمان آورده ایم و ترا تصدیق کرده ایم که آیین تو حق است و هر چه شما تصمیم بگیرید ما ازآن پیروی می کنیم . به آن خدایی که تو را به رسالت مبعوث نموده است هرگاه وارد این دریا شوید ما نیز وارد می شویم و یک نفر از ما از پیروی از شما سر باز نمی زند . ما هرگز از رویارویی با دشمن نمی ترسیم و ... ، سخنان این افسر شجاع چنان هیجان انگیز بود که سردار لشکر بلا فاصله دستور حرکت را صادر کرد و فرمود: " حرکت کنید و بشارت باد شما را که یا با اموال مصادره شده باز می گردید و یا با نیروهای امدادی که برای نجات کاروان آمده اند ، نبرد خواهید کرد . اکنون من کشتارگاه قریش را می نگرم که صدمات سنگینی بر آنها وارد شده است . " کاروان به راه افتاد و در کنار آبهای بدر موضع گرفت . ستون اسلام در نقطه ای کاملا استتار ، موضع گرفت و از هر گونه تظاهر که باعث کشف اسرار گردد جلو گیری به عمل آمد و دسته های مختلف شروع به جمع آوری اطلاعات از قریش و کاروان نمودند ، حتی خود پیامبر هم با سربازانی دلاور مسافتی راه پیمودند و بر رئیس قبیله ای وارد شدند و از قریش و محمد و یاران او اطلاعاتی گرفتند ، وی گفت که محمد و یارانش در چنین روزی در این نقطه باید باشند ( اشاره به نقطه ای کرد که ستون اسلام در آنجا موضع گرفته بودند ) و گروه قریش اکنون باید در فلان نقطه باشند ( اشاره به نقطه ای که قریش درست در آنجا سکونت داشتند )و با دیگر گزارشات رسیده از گروههای تحقیقاتی مقر ارتش قریش کاملا مشخص شد . گروه ابوسفیان هم با آگاهی یافتن از اینکه مسلمانان در تعقیب آنها هستند ، مسیر کاروان را تغییر داد تا از منطقه نفوذ اسلام بیرون برود . این خبر به گوش مسلمانان هم رسید ولی با آوای الهی که نازل شد ( سوره انفال /7 )دلها آرام گرفت و بر ادامه کار مصمم شدند . از آن طرف با آوردن پیام ابوسفیان مبنی بر جابجایی کاروان ، دو دستگی در میان سران جمعیت ایجاد شد و گروهی مثل " بنی زهره " و " اخنس بن شریق " و " طالب " از راهی که آمده بودند بازگشتند . " ابو جهل " با سخنان فریبنده ، اصرار ورزید که در نقطه "بدر " سه روز بمانیم و شترانی بکشیم و شراب بخوریم و زنان رامشگر آواز بخوانند ، تا صیت قدرت و توانائی ما به گوش اعراب برسد و تا ابد از ما حساب ببرند ! این پیشنهاد عملی شد و کاروان به منطقه مرگ نزدیک و نزدیکتر شد .
در تمام نبردها کسب اطلاع از اوضاع دشمن ، نخستین گام پیروزی است ، تا فرمانده لشکر از استعداد و نقطه تمرکز آنها و روحیه جنگجویان آگاه نباشد ، چه بسا با شکست مواجه شود . از این رو یکی از روشهای ستوده پیامبر ، کسب این اطلاعات از پایه آمادگی دشمن و محل او بود .
برای پیامبر خبر آوردند که کاروانی از قریش به سرپرستی ابوسفیان راهی مدینه است ، وی افرادی چون " عدی " و " حیاه محمد " را در مسیر عبور این کاروان فرستاد جهت کسب اطلاعات لازم اعم از تعداد افراد کاروان و نام سرپرست و تعداد شتران و اموال و نوع کالاها و ارزش آن اموال و ... . از آنجا که ثروت مسلمانان توسط قریش مصادره شده بود ، لازم شد که بعنوان غنائم جنگی اموال آنان به تصاحب مسلمین درآید ، از این رو پیامبر رو به مسلمانان کرد و فرمود : " هان ای مردم این کاروان قریش است می توانید برای تصرف اموال قریش از مدینه بیرون بروید ، شاید گشایشی در کار شما رخ دهد . " از این رو پیامبر در سال دوم هجری ( هشتم رمضان ) " عبدالله بن ام مکتوب " و " ابولبابه " را جانشینان خود برای ادا نماز و امور سیاسی قرار داد و به همراه سیصد و سیزده نفر برای مصادره اموال قریش از مدینه بیرون فرستاد و خود هم به همراه " علی " و " مصعب " با سپاه هشتاد و دو نفر از مهاجرین و صدوهفتاد نفر خزرجی و شصت و یک اوسی با سه اسب و هفتاد شتر ، عزم " ذفران " که در مسیر کاروان قریش قرار داشت ، نمود . و هدف دیگر برای این کار همان مظلومیت و ستم کشی مسلمانان بود .
پیامبر و اصحابش در دو منزلی " بدر " موضع گرفتند ، قریش همینکه از کاروان پیامبر که در تعقیب آنها بود آگاهی یافت ، شتر سوار تند روی به نام " ضمضم بن عمرو " را اجیر کرد تا به دلاوران قریش و صاحبان کالا در مکه خبر دهد ، برای نجات کالاهای خود از دست مسلمانان از مکه بیرون آیند .او هم با شتری خون آلود که بینی و گوشهایش را بریده بود و لباسی که از پشت و جلو پاره شده بود ، خود را به مکه رساند و فریاد زنان گفت : مردم شترانی که حامل ناقه مشکند در خطرند . " محمد " و یارانش در صدد مصادره کالاهای شمایند ، گمان نمی کنم به دست شما برسد ، به فریاد برسید ! یاری کنید ! ... با دیدن وضع رقت بار شتر و " ضمضم " خون مردم مکه به جوش آمد و تمام دلاوران و جنگجویان آماده خروج شدند .
پیامبر و یارانش با شنیدن خبر تشکیل ارتش طوائف مکه برای جنگ ، از آنجا که برای جنگ از مدینه بیرون نیامده بود و از لحاظ سور و سات جنگ و تعداد افراد با ارتش دشمن ، قدرت مقابله نداشتند بر سر دو راهی قرار گرفتند ، ولی به دلایل متعدد که یکی از آنها زیر سوال رفتن تمام افتخاراتی بود که در پناه مانورهای نظامی بدست آورده بودند و دیگری اینکه با پشت کردن به دشمن ، ممکن بود ، دشمن به پیشروی ادامه دهد و به مدینه که مرکز اسلام بود ، حمله کند ، تصمیم گرفتند تا آخرین لحظه عقب نشینی نکنند .
عربستان - گهواره ی تمدن اسلامی
عرب پیش از اسلام
نیاکان پیغمبر اسلام (ص)
» رمضان «
میلاد پیامبر (ص)
دوران کودکی پیامبر
بازگشت به آغوش خانواده
دوران جوانی
از شبانی تا تجارت
از ازدواج تا بعثت
نخستین جلوه حقیقت
نخستین وحی
کسی از من پیش قدمتر نبود !
دعوت سری ؛ دعوت خویشاوندان
» زیباترین شب «
دعوت عمومی
» عید سعید فطر «
نخستین هجرت
حربه های زنگ زده
» زنگ تفکر «
محاصره اقتصادی
مرگ ابوطالب
معراج
سفری به طائف
پیمان عقبه
سرگذشت هجرت
نخستین عمل مثبت
» شهادت امام صادق «
تبدیل قبله
جنگ بدر
دفاع از حریم آزادی
فاجعه سپاه تبلیغ
» نماهنگ : امام رضا(ع) «
به خاطر کوبیدن سنتهای غلط
دشمنان اسلام ، تحت کنترل
» میلاد امام رضا(ع) «
» روز جهانی معلولین «
شورشیان
داستان " اِفک "
» برنامه : دعای روزانه «
یک سفر مذهبی و سیاسی
تکمیل آیین اسلام با تعیین جانشین
» عید غدیر خم «
اعلام جهانی رسالت
» ماه محرم «
کانون خطر یا دژ آهنین
سرگذشت " فدک "
عمره قضاء
حوادث سال هشتم
سال هشتم (تاکتیک های نظامی)
سال نهم و "عام الوفود"
"علی"درسرزمین"طی"
"تبوک"در سال نهم هجرت
حوادث سال یازدهم هجرت
سال یازدهم هجرت و فروغی ابدی
آخرین فرستاده
پیامبر اعظم (ص)
نامه امین
پیامبر اعظم اسلام (ص)
پیامبر آسمانی
پیامبر امید
صلوات کلید بهشت
